Chuyên chở người khuyết tật là dịch vụ vận chuyển dành cho những người không thể sử dụng dịch vụ giao thông công cộng do họ bị khuyết tật. Đạo Luật Người Mỹ Khuyết Tật (Americans with Disabilities Act, ADA) bắt buộc chính quyền địa phương cung cấp các dịch vụ tuyến đường cố định (chẳng hạn như xe buýt trong thành phố) cũng phải cung cấp dịch vụ chuyên chở người khuyết tật nhằm đảm bảo người khuyết tật có quyền tiếp cận bình đẳng với phương tiện giao thông. Tờ thông tin này là phần giới thiệu cơ bản về dịch vụ chuyên chở người khuyết tật. Để biết thêm thông tin chi tiết về dịch vụ chuyên chở người khuyết tật, hãy xem Các Hướng Dẫn Về Chủ Đề Vận Tải Theo Đạo Luật ADA của Quỹ Giáo Dục và Bảo Vệ Quyền của Người Khuyết Tật.

Cơ quan vận tải phải cung cấp dịch vụ chuyên chở người khuyết tật trong bán kính 3/4 dặm từ tuyến xe buýt hoặc nhà ga. Dịch vụ này phải được cung cấp vào cùng ngày và cùng giờ với các dịch vụ vận tải thông thường. Quý vị có thể phải trả cước phí cao hơn cho các dịch vụ chuyên chở người khuyết tật nhưng cước phí này không được cao hơn gấp đôi cước phí thông thường.

Điều Kiện Hưởng Dịch Vụ Chuyên Chở Người Khuyết Tật

Quý vị hội đủ điều kiện hưởng dịch vụ chuyên chở người khuyết tật nếu quý vị không thể sử dụng phương tiện công cộng do khuyết tật của quý vị. Để xác định liệu quý vị có thể sử dụng phương tiện công cộng không, các cơ quan vận tải phải xem xét một số yếu tố. Những yếu tố này bao gồm khả năng đi bộ hoặc đi xe lăn đến và từ trạm dừng xe, khả năng vào và ra khỏi nhà ga, khả năng báo hiệu để xe dừng lại và khả năng xử lý các tình huống bất ngờ.

Yêu Cầu Dịch Vụ

Liên hệ với cơ quan vận tải địa phương để yêu cầu được sử dụng dịch vụ chuyên chở người khuyết tật địa phương. Mỗi cơ quan chịu trách nhiệm tạo ra quy trình đánh giá riêng nên các yêu cầu có thể khác nhau tùy theo cơ quan vận tải. Hầu hết các cơ quan vận tải sẽ có trang web đăng mẫu đơn đăng ký mà quý vị có thể điền và gửi trực tuyến. Quý vị cũng có thể gửi thư tới cơ quan đó để yêu cầu dịch vụ. Thư mẫu có ở phần cuối tờ thông tin này. Cơ quan vận tải không được thu tiền từ quý vị vì yêu cầu dịch vụ chuyên chở người khuyết tật.

Cơ quan vận tải có thể yêu cầu quý vị cung cấp thư của bác sĩ hoặc chuyên gia chăm sóc sức khỏe khác để hỗ trợ cho yêu cầu về các dịch vụ chuyên chở người khuyết tật. Cơ quan này cũng có thể đề nghị quý vị tham dự buổi phỏng vấn hay đánh giá trực tiếp để xác định liệu quý vị có hội đủ điều kiện không.

Cơ quan vận tải phải phản hồi đơn đăng ký của quý vị trong vòng 21 ngày. Nếu cơ quan này không phản hồi kịp thời thì họ vẫn phải bắt đầu các dịch vụ chuyên chở người khuyết tật. Các dịch vụ có thể bị ngừng nếu đơn đăng ký của quý vị cuối cùng bị từ chối. Cơ quan chuyên chở người khuyết tật phải trình bày với quý vị các lý do cụ thể về việc từ chối đơn đăng ký của quý vị.

Nếu đơn đăng ký của quý vị được phê duyệt, cơ quan vận tải phải gửi cho quý vị thông báo bằng văn bản bao gồm tối thiểu các nội dung sau đây:

• tên quý vị;
• tên nhà cung cấp dịch vụ vận tải;
• số điện thoại của người điều phối dịch vụ chuyên chở người khuyết tật;
• ngày hết hạn sử dụng dịch vụ (thường từ một đến ba năm và quý vị có thể đăng ký để tiếp tục sử dụng dịch vụ sau đó); và
• bất kỳ điều kiện hoặc hạn chế nào trong việc sử dụng dịch vụ. Ví dụ: quý vị có thể hội đủ điều kiện hưởng dịch vụ chuyên chở người khuyết tật đối với một tuyến đường nhưng lại không hội đủ điều kiện đối với các tuyến đường khác.

Lên Lịch Dịch Vụ

Sau khi được phê duyệt, quý vị có thể lên lịch chuyến đi theo quy trình lên lịch của cơ quan vận tải. Các cơ quan vận tải bắt buộc phải cung cấp dịch vụ vào ngày kế tiếp và phải đồng ý đón quý vị trong vòng một giờ tính từ thời điểm quý vị yêu cầu.

Các cơ quan vận tải phải cho phép quý vị đi cùng với một người phục vụ riêng. Người phục vụ riêng là người giúp quý vị thực hiện các công việc trong chuyến đi hoặc tại điểm đến. Các cơ quan vận tải không được thu cước phí của người phục vụ. Nếu quý vị cần người phục vụ hoặc tin rằng quý vị đôi khi có thể cần người phục vụ thì quý vị nên đưa thông tin đó vào đơn đăng ký.

Các cơ quan vận tải cũng phải cho phép quý vị có ít nhất một người đồng hành. Người đồng hành là người đi cùng với quý vị nhằm ở bên quý vị hoặc bầu bạn với quý vị. Người phục vụ không được tính là người đồng hành. Cơ quan vận tải có quyền thu cước phí của người đồng hành nhưng cước phí đó không được cao hơn gấp đôi cước phí dịch vụ thông thường.

Từ Chối và Mất Quyền Sử Dụng Dịch Vụ

Quý vị có thể kháng cáo quyết định từ chối cung cấp dịch vụ chuyên chở người khuyết tật. Quý vị phải nộp kháng cáo trong tối đa 60 ngày sau khi bị từ chối. Một số cơ quan có thể cho quý vị thêm thời gian để kháng cáo. Quý vị có thể kháng cáo trực tiếp hoặc bằng văn bản.

Cơ quan vận tải phải phản hồi kháng cáo của quý vị trong vòng 30 ngày. Phản hồi phải ở dạng văn bản. Nếu cơ quan này không phản hồi kịp thời thì họ vẫn phải cung cấp dịch vụ cho tới khi từ chối kháng cáo.

Cơ quan vận tải có thể dừng hoặc ngừng dịch vụ của quý vị nếu quý vị có hành vi bạo lực, gây rối nghiêm trọng hoặc bất hợp pháp hoặc nếu quý vị thường xuyên bỏ lỡ chuyến đi đã được sắp lịch. Tai nạn hoặc sự cố xảy ra một lần không được xem là hành vi vi phạm lặp lại. Chỉ những hành động có chủ ý, lặp đi lặp lại hoặc thường xuyên mới được xem là tình trạng thường xuyên bỏ lỡ chuyến đi.

Cơ quan vận tải phải thông báo cho quý vị bằng văn bản nếu dự định dừng hoặc ngừng dịch vụ. Thông báo phải nêu rõ các dịch vụ cụ thể mà họ sắp ngừng và trình bày lý do về việc ngừng dịch vụ. Thông báo cũng phải nêu rõ ngày tiếp tục dịch vụ. Cơ quan vận tải phải cho quý vị cơ hội kháng cáo việc ngừng dịch vụ. Dịch vụ phải được tiếp tục cung cấp trong quá trình kháng cáo.

Cơ quan vận tải có thể cần tái chứng nhận khả năng hội đủ điều kiện hưởng dịch vụ chuyên chở người khuyết tật. Quý vị có thể mất quyền sử dụng dịch vụ chuyên chở người khuyết tật nếu cơ quan này xác định quý vị không còn hội đủ điều kiện.

Phương Tiện Trợ Giúp Hợp Lý

Cơ quan chuyên chở người khuyết tật phải thực hiện “các điều chỉnh hợp lý” (hay còn gọi là các phương tiện trợ giúp hợp lý) khi cần thiết để tránh phân biệt đối xử do tình trạng khuyết tật. Phương tiện trợ giúp hợp lý là một ngoại lệ hoặc thay đổi được áp dụng cho quy định, chính sách hoặc thông lệ cần thiết để người khuyết tật có quyền tiếp cận công bằng. Dưới đây là một số ví dụ về các phương tiện trợ giúp hợp lý trong chuyên chở người khuyết tật:

• Được đưa đón tại địa điểm thay thế nếu không thể tiếp cận địa điểm đưa đón thường ngày của quý vị do công trình xây dựng.
• Yêu cầu trợ giúp để hoàn tất thủ tục nộp đơn xin nhận dịch vụ chuyên chở người khuyết tật nếu quý vị không thể viết hoặc sử dụng máy tính.

Cơ quan chuyên chở người khuyết tật phải cung cấp phương tiện trợ giúp hợp lý trừ khi đó là sự thay đổi cơ bản làm thay đổi bản chất của dịch vụ. Ví dụ về thay đổi cơ bản đó là yêu cầu dịch vụ chuyên chở người khuyết tật đưa quý vị đến một địa điểm bên ngoài khu vực cung cấp dịch vụ.

Giải quyết vấn đề với cơ quan chuyên chở người khuyết tật

Nếu quý vị gặp vấn đề với cơ quan chuyên chở người khuyết tật, quý vị có thể nộp đơn khiếu nại hoặc phàn nàn. Nếu cơ quan chuyên chở người khuyết tật phân biệt đối xử với quý vị, quý vị có quyền nộp đơn khiếu nại với cơ quan chính quyền hoặc nộp đơn khởi kiện.

Phàn Nàn Với Bộ Phận Dịch Vụ Khách Hàng

Phàn nàn với bộ phận dịch vụ khách hàng là một cách không chính thức để bày tỏ sự không hài lòng nói chung với dịch vụ hoặc hành vi, những vấn đề có thể không trực tiếp liên quan đến hành vi phân biệt đối xử hoặc vi phạm ADA. Ví dụ: nếu quý vị cảm thấy không an toàn trong suốt chuyến xe bởi vì tài xế vượt đèn đỏ hoặc chạy quá tốc độ quy định, quý vị có thể nộp đơn phàn nàn với bộ phận dịch vụ khách hàng. Một số quận đăng địa chỉ email cụ thể của bộ phận dịch vụ khách hàng trên trang web của họ. Xin lưu ý rằng quý vị có thể không nhận được phản hồi hoặc hướng giải quyết đối với các phàn nàn với bộ phận dịch vụ khách hàng.

Khiếu Nại

Theo ADA, mọi tổ chức công có nhân sự hơn 50 người đều phải ban hành thủ tục khiếu nại và chỉ định điều phối viên ADA điều tra và giải quyết khiếu nại. Các tổ chức công nhận tài trợ liên bang cũng chịu sự điều chỉnh của Mục 504 của Đạo Luật Phục Hồi Chức Năng năm 1973 và cũng phải có Điều Phối Viên Mục 504.

Nếu yêu cầu phương tiện trợ giúp hợp lý của quý vị bị từ chối hoặc bác bỏ một cách bất công hoặc quý vị gặp phải bất kỳ loại hình phân biệt đối xử nào khác, quý vị có quyền nộp đơn khiếu nại. Cơ quan chuyên chở người khuyết tật cần phải có chính sách giải quyết khiếu nại trong đó giải thích cách nộp đơn khiếu nại, người tiếp nhận đơn khiếu nại và thời hạn nộp đơn khiếu nại. Một số quận có đăng tải mẫu đơn trên trang web của họ để quý vị có thể dùng khi nộp đơn khiếu nại. Nếu quận của quý vị không có mẫu đơn khiếu nại, quý vị có thể sử dụng mẫu đơn ở cuối tờ thông tin này. Chính sách của quận cần phải cho quý vị biết người tiếp nhận đơn khiếu nại mà quý vị gửi đến. Nếu không có, quý vị có thể gửi đơn khiếu nại đến Điều Phối Viên ADA. Nếu tổ chức có nhân sự ít hơn 50 người và không có Điều Phối Viên ADA, quý vị có thể gửi đơn khiếu nại lên giám đốc hoặc người đứng đầu của một tổ chức công.

Lời khuyên về việc nộp đơn khiếu nại:

Đơn khiếu nại phải luôn có tên của quý vị, thông tin liên hệ của quý vị, ngày xảy ra vụ việc, mô tả chi tiết về diễn biến và điều quý vị mong muốn cơ quan chuyên chở người khuyết tật làm để giải quyết vấn đề.

Nhiều quận còn yêu cầu quý vị cung cấp thêm các chi tiết như thời gian và địa điểm xảy ra vụ việc và tên của nhân viên có liên quan, nếu có. Một số quận yêu cầu thông tin như mã nhân viên, mã số xe hoặc số tuyến đường hoặc điểm dừng mà xe buýt đang hướng đến khi vụ việc xảy ra.

Nếu quý vị không có đầy đủ mọi thông tin mà quận yêu cầu, quý vị vẫn nên nộp đơn khiếu nại, chỉ cần cố gắng mô tả mọi việc một cách cụ thể nhất có thể bằng thông tin mà quý vị đang có. Quý vị cần ghi lại những thông tin về vụ việc trong thời gian sớm nhất để có sẵn thông tin khi quý vị chuẩn bị nộp đơn khiếu nại.

Khiếu Nại Hành Chính

Khiếu Nại Lên CRD:

Sở Dân Quyền (Civil Rights Department, CRD) là cơ quan tiểu bang California thực thi luật dân quyền tiểu bang. Bất kỳ hành vi nào vi phạm ADA cũng chính là hành vi vi phạm Đạo Luật Unruh, luật này nghiêm cấm các cơ sở kinh doanh phân biệt đối xử. Dịch vụ chuyên chở người khuyết tật cũng thuộc phạm vi điều chỉnh của các luật chống phân biệt đối xử như Đạo Luật Người Khuyết Tật và Bộ Luật Chính Quyền 11135. Nếu quý vị tin rằng cơ quan vận tải đã phân biệt đối xử chống lại quý vị, quý vị có thể nộp đơn khiếu nại lên CRD. Thời hạn nộp đơn khiếu nại lên CRD là trong vòng 1 năm kể từ khi xảy ra hành vi phân biệt đối xử.

Nhấp vào đây để biết thêm thông tin về cách nộp đơn khiếu nại lên CRD.

Hoặc quý vị có thể gọi cho Trung Tâm Liên Lạc CRD (CRD Contact Center) theo số (800) 884-1684 hoặc (800) 700-2320 (TTY). Quý vị cũng có thể đến trực tiếp văn phòng CRD cấp khu vực. Nhấp vào đây để xem mọi thay đổi về thông tin liên hệ của CRD nếu có.

Khiếu Nại Lên FTA:

Văn Phòng Đặc Trách Dân Quyền của Cơ Quan Quản Lý Vận Tải Liên Bang (United States Federal Transit Administration, FTA) là cơ quan liên bang đặc trách thực thi luật dân quyền về giao thông công cộng. Nếu quý vị cho rằng cơ quan vận tải vi phạm các quyền của quý vị, quý vị có thể nộp đơn khiếu nại lên FTA. FTA sẽ điều tra khiếu nại để xét xem cơ quan vận tải có vi phạm luật hay không. Nếu xác định rằng cơ quan vận tải vi phạm luật, FTA sẽ thông báo cho cơ quan vận tải về hành vi vi phạm và đưa ra thời hạn để cơ quan đó giải quyết vấn đề.

Thời hạn nộp đơn khiếu nại lên FTA là 180 ngày kể từ ngày xảy ra hành vi phân biệt đối xử. FTA đặc biệt khuyến khích mọi người liên hệ trực tiếp với cơ quan chuyên chở người khuyết tật về vấn đề này trước khi nộp đơn khiếu nại.

Mẫu Đơn Khiếu Nại Của FTA:

Nhấp vào đây để tải Mẫu Đơn Khiếu Nại Về Dân Quyền Của FTA.

Quý vị có thể gửi mẫu đơn đã điền đầy đủ qua email theo địa chỉ FTACivilRightsCommunications@dot.gov hoặc gửi qua đường bưu điện đến:

Federal Transit Administration
Office of Civil Rights
Attention: Complaint Team
East Building, 5th Floor – TCR
1200 New Jersey Avenue, SE
Washington, DC 20590

Đường Dây Nóng về Dân Quyền Của FTA: 1-888-446-4511

Kiện Tụng

Hành vi vi phạm các luật nêu trên cũng có thể được xử lý thông qua các vụ kiện dân sự. Xin lưu ý rằng các pháp quy về thời hiệu hạn chế khung thời gian nộp đơn kiện và quý vị có khả năng bị mất quyền khiếu nại nếu không hành động trong phạm vi pháp quy về thời hiệu áp dụng. Những hạn chót này có thể là chỉ trong hai năm kể từ ngày xảy ra phân biệt đối xử. Nếu quý vị muốn theo đuổi việc kiện tụng, quý vị nên tham khảo ý kiến của luật sư càng sớm càng tốt.

Nếu quý vị yêu cầu khoản tiền bồi thường thiệt hại dưới $12.500, quý vị có một lựa chọn khác là đưa vụ kiện phân biệt đối xử ra Tòa Án Xử Các Khiếu Kiện Nhỏ (Small Claims Court). Quy chế về thời hiệu được thảo luận bên trên sẽ áp dụng. Quý vị không được sử dụng luật sư nếu quý vị kiện ở tòa án xử các khiếu kiện nhỏ. Nhấp vào đây để biết Hướng Dẫn Tự Trợ Giúp Của Tòa Án California Đối Với Các Khiếu Kiện Nhỏ Tại California.

Tài Liệu Tham Khảo và Bổ Sung

28 C.F.R. § 35.107

28 C.F.R. § 35.130

Các Điều Chỉnh Hợp Lý Đối Với Chính Sách, Thông Lệ và Thủ Tục Trong Giao Thông Công Cộng, Mạng Lưới Quốc Gia ADA (2017).

Vai Trò Của Điều Phối Viên ADA, Mạng Lưới Quốc Gia ADA (2023).

Thư Mẫu để Yêu Cầu Dịch Vụ Chuyên Chở Người Khuyết Tật

[Ngày]

Kính gửi [Cơ Quan Vận Tải]:

Tôi viết thư này để yêu cầu dịch vụ chuyên chở người khuyết tật do [khuyết tật/các khuyết tật] của tôi/ Tôi không thể sử dụng hệ thống tuyến đường cố định vì [mô tả các trở ngại đối với việc sử dụng phương tiện công cộng, ví dụ: điểm dừng không thuận tiện cho người khuyết tật].

[Bác sĩ / bác sĩ tâm thần / nhà tâm lý học / nhà trị liệu / nhân viên xã hội / nhà trị liệu cơ năng / cá nhân khác (mô tả)] của tôi cho rằng dịch vụ chuyên chở người khuyết tật là cần thiết do khuyết tật của tôi. Vui lòng xem thư đính kèm từ [tên của bác sĩ hoặc chuyên gia].

Tôi muốn thường xuyên sử dụng dịch vụ chuyên chở người khuyết tật cho các chuyến đi sau đây: [Liệt kê ngày/giờ đi lại, địa điểm đưa và đón].

[Tôi sẽ cần sự hỗ trợ của người phục vụ trong (một số/tất cả) chuyến đi để hỗ trợ tôi (trong chuyến đi/tại điểm đến). (Mô tả nhu cầu về người phục vụ).]

Luật liên bang và tiểu bang yêu cầu các cơ quan vận tải cung cấp dịch vụ chuyên chở người khuyết tật cho những người bị khuyết tật không thể sử dụng hệ thống tuyến đường cố định. Vui lòng phản hồi yêu cầu này trong vòng 21 ngày, theo yêu cầu của pháp luật. Vui lòng liên lạc với tôi qua [số điện thoại và / hoặc địa chỉ email của quý vị] nếu quý vị có bất kỳ thắc mắc nào. Xin cảm ơn.

Trân trọng,

[Tên của quý vị]
[Địa chỉ của quý vị]

Mẫu Thư Hỗ Trợ

[Ngày]

Kính gửi [Doanh Nghiệp]:

Tôi là [bác sĩ / bác sĩ tâm thần / nhà tâm lý học / nhà trị liệu / nhân viên xã hội / nhà trị liệu cơ năng / người khác] của [Tên] và biết rõ tình trạng [của ông ấy / bà ấy]. [Ông ấy/ bà ấy] mắc tình trạng khuyết tật gây ra một số hạn chế về khả năng hoạt động. Những hạn chế này bao gồm [liệt kê các hạn chế về khả năng hoạt động cần có dịch vụ chuyên chở người khuyết tật được yêu cầu].

[Tên] không thể sử dụng hệ thống tuyến đường cố định. [Mô tả các tác động của những trở ngại đến việc sử dụng phương tiện công cộng. Nếu cần người phục vụ, vui lòng mô tả nhu cầu về người phục vụ].

Xin cảm ơn quý vị đã cung cấp dịch vụ chuyên chở người khuyết tật này cho [Tên].

Trân trọng,

[Tên và Chức Danh]

Mẫu Đơn Khiếu Nại

Ngày: [Ngày hôm nay]

Người Nhận: [Cơ quan vận tải]

Người Gửi: [Tên của quý vị]

Địa Chỉ: [Địa chỉ nhà của quý vị]

Địa Chỉ Email: [Địa chỉ email của quý vị]

Số Điện Thoại: [Số điện thoại của quý vị]

Mã Tài Xế: [Mã tài xế của quý vị]

Kính gửi [Điều Phối Viên ADA hoặc Cơ quan vận tải]:

Tôi nộp mẫu đơn khiếu nại này để báo cáo rằng tôi đã bị [Tên cơ quan vận tải] phân biệt đối xử vào khoảng [giờ xảy ra vụ việc], ngày [ngày xảy ra vụ việc] dựa trên tình trạng khuyết tật của tôi, hành vi này vi phạm Đạo Luật Người Mỹ Khuyết Tật.

[Mô Tả Ngắn Gọn về Vụ Việc]

Loại Hành Động Được Yêu Cầu: 

• Điều tra vấn đề
• Tổ chức tập huấn cho nhân viên/tài xế
• Cải thiện quy trình hỗ trợ tiếp cận dịch vụ
• Ngăn chặn vấn đề này tái diễn
• [Khác]

Cảm ơn quý vị đã xem xét đơn khiếu nại này và mang đến quyền tiếp cận bình đẳng đối với dịch vụ chuyên chở cho người khuyết tật. Tôi muốn được liên hệ phản hồi qua [số điện thoại/email] của tôi, được ghi ở phía trên.

[Chữ ký]

[Tên viết in]